Wat zijn overtuigingen en hoe beïnvloeden ze gedrag?
In deze blog vertel ik je:
- wat overtuigingen zijn;
- hoe overtuigingen ontstaan;
- hoe overtuigingen je gedrag sturen.
Wat zijn overtuigingen?
Overtuigingen zijn opvattingen over jezelf en de wereld om je heen. Voor jou zijn ze waar, we noemen ze tenslotte niet voor niets overtuigingen: jij bent ervan overtuigd dat iets zo is. Maar is dat zo? Is jouw waarheid wel dé waarheid?
Hoe ontstaan overtuigingen?
Je overtuigingen worden gevormd vanaf je vroegste jeugd. Uit alle indrukken, ervaringen en herinneringen die je opdoet, trek jij je eigen conclusies. Die kunnen zich vervolgens ontwikkelen tot overtuigingen. Dat kan gaan om hele simpele dingen, zoals de overtuiging dat je iedere avond je tanden moet poetsen, of dat je iemand hoort aan te kijken als je tegen diegene praat.
Dat laatste voorbeeld geeft overigens al aan dat overtuigingen gevormd worden door wat je leert van en meemaakt in je omgeving: er zijn genoeg culturen waarin iemand aankijken helemaal niet beleefd of gewenst is. Die mensen zullen opgroeien met de overtuiging dat je je blik hoort af te wenden als je tegen de ander praat.
Ook overtuigingen over jezelf vorm je al van jongs af aan. Stel dat je in een groot gezin opgroeit, waar je vooral aandacht krijgt als je iets hebt gepresteerd. Afhankelijk van de hele context, kun je daar verschillende conclusies uit trekken: ‘alleen als ik presteer, verdien ik aandacht, of ‘alleen als ik presteer, tel ik mee’, maar ook ‘mijn omgeving ziet mijn talenten en heeft vertrouwen in mij.’
Het is dus maar net in welke context je dingen leert, ervaart en je herinnert. Ook je eigen temperament speelt mee. Deze hele mix aan persoonlijkheidseigenschappen, ervaringen en herinneringen bepaalt hoe jij je waarnemingen interpreteert en wat jouw overtuigingen worden.
Welke invloed hebben je overtuigingen op je gedrag?
Als er iets gebeurt, ben jij degene die daar een waarde aan toekent, op basis van je overtuigingen. Jij vindt er iets van, je hebt daar een gedachte bij, dat roept een gevoel bij je op en vervolgens handel je daarnaar.
Stel dat je een presentatie houdt en halverwege is je laptop leeg en je hebt geen oplader bij je. Dat is op zichzelf een neutrale gebeurtenis, waaraan jij vervolgens waarde toekent. Je kunt daar eindeloos veel gedachtes over hebben:
- O, wat jammer, maar misschien heeft iemand anders een oplader bij zich. En zo niet, ik heb het verhaal goed in mijn hoofd, dus dan doe ik het wel zonder PowerPoint.
- Wat ben ik ook een kneus, ik vergeet altijd alles. Ik kan ook nooit iets goed doen.
- Ik schaam me dood, wat een afgang! Ik had dit veel beter moeten voorbereiden.
Het is afhankelijk van je eigen gemoedstoestand én van je overtuigingen wat je op dat moment denkt. Vervolgens sturen je gedachten je emoties. Dit is belangrijk om te weten, want dat betekent dat als je andere dingen denkt, je ook andere dingen voelt!
Maar goed, je begrijpt wel dat de eerste gedachte tot een andere emotie bij jou leidt en daarmee tot ander gedrag dan gedachte 2 en 3.
Wat kun je doen om je overtuigingen te veranderen?
Je kunt overtuigingen loslaten of ombuigen naar een variant die je helpt, in plaats van belemmert. Dat vereist inspanning en doorzettingsvermogen en daarbij is wat hulp wel fijn. Als je echt lást hebt van je overtuigingen, dan adviseer ik je om een coach of psycholoog te zoeken die je hiermee kan helpen. Het is namelijk best een opgave om in je eentje uit te vogelen wat je onbewust vindt, voelt en denkt, om het los te laten en te vervangen door overtuigingen, gedachtes en gevoelens die je wél helpen.
Wil je (eerst) zelf aan de slag? Begin dan eens om je gedachten kritisch onder de loep te nemen. Wat je denkt, stuurt immers je emoties. Neem een moment de tijd om rustig te bekijken wat er precies gebeurde, feitelijk en zonder oordeel. Vraag je dan af welke gedachten je daarbij had en bekijk of dat kloppende gedachten zijn. Ben je echt een kneus als je een oplader vergeet? Ben je dan echt gelijk dom en waardeloos, of is dat misschien een overtuiging over jezelf?
Neem jezelf voor om liever en vergevingsgezinder te zijn voor jezelf. Wat zou je zeggen tegen je vriend of vriendin als die een oplader vergeten was? Vast niet “Wat een ontzettende kneus ben je toch, je kunt echt niets, ik zeg de vriendschap op, want je bent dom en waardeloos.” Toch? 🙂 Zeg dat dan ook niet meer tegen jezelf. Zo zet je een mooie eerste stap naar positievere gevoelens en constructiever gedrag.
Dus, wat is belangrijk om te weten over overtuigingen?
- Het zijn opvattingen over jezelf en de wereld om je heen.
- Het overgrote deel wordt gevormd in je jeugd.
- Ze bepalen voor een groot deel je gedrag.
Je zal echt niet al je overtuigingen bewust kunnen krijgen en dat hoeft ook niet. Het is al een hele mooie stap om je te realiseren dát er zoiets bestaat als overtuigingen en dat iedereen die heeft. Vanuit die kennis kan je hopelijk milder zijn voor jezelf zijn én voor anderen. Ook zij hebben hun eigen ‘bril’ om naar de wereld te kijken, en dat kan best een andere bril zijn dan die van jou. En niet beter of slechter, maar anders.
Meer weten over overtuigingen en het effect daarvan op je doelen? Lees dan ook mijn blog over doelen stellen.
Veel leesplezier!